Liczba cetanowa: miara samozapłonu oleju napędowego
Liczba cetanowa to wskaźnik zdolności oleju napędowego do samozapłonu w silniku wysokoprężnym. Im jest wyższa, tym krótsza zwłoka zapłonu, a dla oleju napędowego sprzedawanego w Polsce wartość ta musi wynosić co najmniej 51,0.
Jak ją mierzy laboratorium
Zwłoka zapłonu to czas od wtrysku paliwa do zapłonu. Pomiar odbywa się w silniku wzorcowym. Zwłokę badanego paliwa porównuje się tam ze zwłoką mieszaniny paliw odniesienia. Skala ma dwa punkty stałe: cetan, czyli heksadekan, dostał wartość 100, a heptametylononan (HMN) wartość 15.
Wynik liczy się według wzoru: procent objętościowy cetanu plus 0,15 procenta HMN. Mieszanina złożona w 80% z cetanu i w 20% z HMN odpowiada więc liczbie 83. Metodę opisuje norma PN-EN ISO 5165.
Co wymaga norma i rozporządzenie
Norma PN-EN 590 dla olejów napędowych podaje minimalną liczbę cetanową 51,0 oraz minimalny indeks cetanowy 46,0. Te same wartości wpisano do załącznika 3 rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 26 czerwca 2024 r. w sprawie wymagań jakościowych dla paliw ciekłych. Indeks cetanowy oblicza się z gęstości paliwa i temperatur destylacji (norma PN-EN ISO 4264). Nie zastępuje oznaczenia na silniku badawczym.
Od czego zależy wartość
Skład chemiczny decyduje o wszystkim. Liniowe węglowodory parafinowe spalają się równomiernie, a ich wskaźnik rośnie wraz z wielkością cząsteczki i mieści się w granicach 70-110. Rozgałęzione parafiny i nafteny mają od 20 do 70. Paliwo z ich przewagą zapala się później.
Silniki wysokoprężne szybkoobrotowe pracują sprawniej na paliwie o wyższej liczbie cetanowej, bo przy dużej prędkości obrotowej na spalanie zostaje mało czasu, a krótka zwłoka zapłonu go nie zabiera. Opis paliwa jest w tekście o oleju napędowym, a budowa jednostek w poradniku o silnikach Diesla.
Czym różni się od liczby oktanowej
Liczba oktanowa dotyczy benzyny. Mierzy odporność paliwa na niekontrolowany samozapłon, który powoduje spalanie stukowe. W silniku z zapłonem iskrowym zapłon ma wywołać świeca, więc samozapłon jest tam wadą. W silniku Diesla działa odwrotnie: paliwo ma zapalać się samo, a ten wskaźnik mówi, jak chętnie to robi. Szczegóły o benzynie podaje poradnik o liczbie oktanowej.