Gaźnik: mechaniczne dozowanie paliwa w starszych silnikach benzynowych
Gaźnik to urządzenie, które miesza paliwo z powietrzem i kieruje mieszankę do cylindrów silnika benzynowego. Dozuje paliwo czysto mechanicznie, na podstawie prędkości przepływającego powietrza, bez czujników i bez sterownika.
Jak powietrze zasysa paliwo
Powietrze płynie przez gardziel, czyli kanał z przewężeniem nazywanym zwężką Venturiego. W najwęższym miejscu przyspiesza, a jego ciśnienie spada poniżej ciśnienia otoczenia. Tam wylot ma dysza, więc podciśnienie zasysa z niej paliwo, tym więcej, im szybciej płynie powietrze.
Paliwo trafia do dyszy z komory pływakowej. Pływak z zaworem iglicowym utrzymuje w niej stały poziom, zawsze poniżej wylotu dyszy, żeby benzyna nie wypływała sama, gdy silnik stoi. Ilość mieszanki reguluje przepustnica poruszana pedałem przyspieszenia: otwarta szerzej przepuszcza więcej powietrza, a razem z nim więcej paliwa.
Dodatkowe układy
Sama dysza główna nie wystarcza w każdych warunkach pracy, więc w gaźniku samochodowym działają układy pomocnicze: biegu jałowego, rozruchowy, wzbogacający oraz pompka przyspieszająca. Urządzenie rozruchowe, zwane potocznie zasysaczem, to dodatkowa przepustnica na wlocie. Jej przymknięcie mocno zwiększa podciśnienie i podaje dużą dawkę paliwa, co ułatwia rozruch.
Pompka przyspieszająca dodaje porcję benzyny w chwili gwałtownego otwarcia przepustnicy. Popularne konstrukcje znane z samochodów to Weber, Solex i Zenith.
Dlaczego zastąpił go wtrysk
Powodem nie była sama sprawność gaźnika. Trójfunkcyjny katalizator działa dobrze tylko wtedy, gdy skład mieszanki trzyma się blisko wartości stechiometrycznej, a pilnuje tego sonda lambda w pętli sprzężenia zwrotnego. Taką dokładność łatwiej uzyskać wtryskiem sterowanym elektronicznie, w którym za dawkę odpowiada sterownik opisany w haśle ECU.
W Unii Europejskiej katalizator jest obowiązkowy w nowych samochodach benzynowych od 1 stycznia 1993 r., czyli od wejścia normy Euro 1, a wtrysk stosowano w droższych autach już pod koniec lat osiemdziesiątych.
Zasady norm opisuje poradnik o normach emisji spalin, a samą budowę urządzenia poradnik o katalizatorze.
Co się z nim dzieje po latach
Urządzenie nie ma czujników, więc starzeje się po cichu. Luzuje się oś przepustnicy i powietrze przedostaje się obok niej, igła pływakowa przestaje szczelnie zamykać dopływ i poziom paliwa rośnie, a membrany pompki przyspieszającej twardnieją. Objawy to gaśnięcie silnika na światłach i szarpanie przy przyspieszaniu, gdy pompka nie podaje dawki albo mieszanka przejściowa jest zbyt uboga.
Układ paliwowy wymaga ostrożności, więc ustawianie poziomu pływaka i dysz zostaw mechanikowi, który zna konkretny model gaźnika. Znajomość jego budowy przydaje się właścicielom aut z kategorii youngtimerów, a obroty na luzie wyjaśnia poradnik o biegu jałowym. Nowszy sposób podawania paliwa opisuje hasło wtrysk bezpośredni.