Napęd AWD: stały czy dołączany, i co naprawdę znaczy ta nazwa
AWD (all-wheel drive) to napęd na wszystkie koła, w którym elektronika albo mechanizm samoczynnie rozdziela moment obrotowy między przednią i tylną oś. Samo oznaczenie nie opisuje jednej konstrukcji, więc pod tą etykietą mieszczą się układy zbudowane zupełnie inaczej.
AWD i 4x4: umowna granica
Często powtarza się podział: AWD napędza stale obie osie, a 4x4 jest dołączane ręcznie albo przez elektronikę. Producenci nie trzymają się go konsekwentnie. Toyota podaje dla obecnego Land Cruisera 250 stały napęd z centralnym mechanizmem różnicowym Torsen. Skoda Kodiaq z napisem 4x4 dołącza tylną oś elektronicznie sterowanym sprzęgłem wielopłytkowym, czyli działa jak typowy napęd dołączany. Rodzinę tych rozwiązań opisuje poradnik o napędzie 4x4, a o modelu informuje karta Kodiaqa.
Dwie podstawowe konstrukcje
W układzie stałym moment zawsze płynie na obie osie przez centralny mechanizm różnicowy. Taki mechanizm pozwala osiom kręcić się z różną prędkością w zakręcie, ale gdy jedna oś traci przyczepność, otwarty mechanizm kieruje moment właśnie na nią i auto może stanąć. Dlatego stosuje się mechanizmy samoblokujące, na przykład Torsen, który reaguje mechanicznie na różnicę obciążeń. Przy kole bez przyczepności pomaga elektronika ABS i ESP, przyhamowując je.
W układzie dołączanym jedna oś jest napędzana zawsze, a druga dopiero wtedy, gdy zamknie się sprzęgło wielopłytkowe. Sterownik analizuje prędkości kół, kąt skrętu kierownicy i położenie pedału gazu, po czym dobiera siłę docisku płytek. Domyślnie auto jedzie więc jak przednio- lub tylnonapędowe, a rozdział napędu zmienia się od 100:0 do 50:50. Taki układ jest lżejszy od stałego. Szczegóły jednej z odmian opisuje hasło o sprzęgle Haldex.
Przykłady z rynku
Audi nazywa quattro całą rodzinę układów. W modelach z silnikiem ustawionym poprzecznie, jak A3, stosuje się sprzęgło wielopłytkowe przy tylnej osi, a w większych, z silnikiem wzdłużnym, najczęściej Torsen albo przekładnię koronową. Wersja quattro ultra jedzie domyślnie na przód i dołącza tył predykcyjnie. Całość opisuje poradnik o napędzie quattro. BMW używa nazwy xDrive, Volkswagen nazwy 4Motion. W Golfie i Tiguanie oznacza ona najczęściej sprzęgło wielopłytkowe przy tylnej osi.
Cena za dwie osie
Stały układ z centralnym mechanizmem różnicowym jest cięższy i zwiększa zużycie paliwa, dołączany zwykle zużywa mniej. Torsen ma za to tę zaletę, że reaguje czysto mechanicznie, bez czekania na sterownik. Sprzęgła wielopłytkowe pracują w oleju, który wymaga wymiany w terminach z instrukcji. Starszą, prostszą konstrukcję pokazuje poradnik o sprzęgle wiskotycznym, a o drodze napędu do osi traktuje tekst o moście napędowym.