Bądź na bieżąco

Czego szukasz?

liczba oktantowa
liczba oktantowa

Eksploatacja

Liczba oktanowa silnika a parametry pracy silnika. Czym są oktany w paliwie?

Czy jesteś w gronie tych osób, które uważają, że im większa liczba oktanowa, tym lepiej? najczęściej spotkasz się z dwoma liczbami oktanowymi: 95 i 98. Czy ten drugi parametr określa lepszy produkt? No bo przecież 98 oznacza więcej niż 95! Wyjaśniamy, co to jest liczba oktanowa i ile powinny wynosić oktany w paliwie!

Co to jest liczba oktanowa?

Liczba oktanowa to parametr określający odporność danego paliwa na spalanie stukowe (detonację). W każdym silniku o zapłonie iskrowym, mieszanka paliwowo-powietrzna ulega zapłonowi w ściśle określonym momencie. Jednostki te konstruuje się w ten sposób, by nie dochodziło do spalania przy udziale wytworzonego ciśnienia tylko za pomocą iskry. Dlatego zazwyczaj jednostki benzynowe mają mniejszy stopień sprężania niż te o zapłonie samoczynnym (w nich zachodzi spalanie pod wpływem ciśnienia).

W przypadku zbyt niskiej liczby oktanowej podczas spalania może dochodzić do niekontrolowanych samozapłonów. Ich występowanie jest lokalne i dochodzi do niego przed właściwym spaleniem mieszanki paliwowo-powietrznej. Nie jest to jedynie dyskomfort dla kierowcy, który może wyczuwać stuki podczas pracy silnika. Przedłużające się zjawisko niekontrolowanej detonacji przyczynia się do zniszczenia jednostki napędowej pojazdu.

Liczba oktanowa benzyny – jak się ją określa?

Na stacjach benzynowych znajdziesz benzynę z liczbą oktanową 95 lub 98. Drugi z wymienionych typów paliwa ma większą odporność na spalanie stukowe. Jednak, w jaki sposób przeprowadza się proces pomiaru właściwości antydetonacyjnych paliw? Służą do tego specjalne normy i silniki testowe. Ale po kolei.

Parametrem, który jest niezbędny do określenia liczby oktanowej benzyny, jest porównanie jej możliwości spalania do dwóch składników paliw – n-heptanu i izooktanu. Pierwszy z nich spala się najgorzej i otrzymuje umowną wartość „0”. Izooktan natomiast ma najlepsze właściwości spośród wszystkich węglowodorów alifatycznych wchodzących w skład paliw. Dlatego jego wartość została określona jako „100”.

Zobacz też:
Rozładowany akumulator – przyczyny i objawy

W dalszej kolejności potrzebny jest silnik testowy. Działa on przy użyciu odpowiedniej mieszaniny izooktanu i n-heptanu. Jeśli przygotowana do testów mieszanka paliwowa, która ma niejasną liczbę oktanową zapewnia te same warunki pracy silnika co mieszanina dwóch wyżej wymienionych substancji, przyjmuje wartość oktanową na poziomie procentowego udziału izooktanu.

Przykładowo: Do testu użyto substancji złożonej w 80% z izooktanu i 20% z n-heptanu. Silnik pracował na mieszance paliwowej o niejasnych wartościach i uzyskał te same parametry, co na ww. mieszaninie dwóch węglowodorów. Jaki z tego wniosek? Liczba oktanowa benzyny wynosi 80.

Normy oznaczania oktanów w paliwie

Obecnie używa się kilku procedur określania liczby oktanowej konkretnych paliw. Są to:

  • RON (Research Octan Numer);
  • MON (Motor Octan Number);
  • DON/AKI (roaD Octan Number / AntiKnock Index).

Procedura RON

W procedurze RON do testów używany jest jednocylindrowy silnik, który pracuje stale na poziomie 600 obr/min. W trakcie cyklu działania jego stopień sprężania jest stale zwiększany, celem określenia liczby oktanowej benzyny. Tego typu pomiar świetnie nadaje się do identyfikowania warunków pracy jednostki poddawanej mniejszym obciążeniom. 

Procedura MON

Nieco inaczej sprawa wygląda w przypadku procedury MON. W jej trakcie używana jest również jednostka jednocylindrowa o zmiennym stopniu sprężania. Pracuje jednak w warunkach 900 obr/min. W ten sposób dobrze oddaje to, co dzieje się podczas pracy jednostki przy dużym obciążeniu. 

Procedura DON/AKI

W przypadku procedur DON/AKI pomiarów brane są pod uwagę wartości RON+MON/2. W ten sposób określa się liczbę oktanową w USA, Kanadzie i innych państwach.

Po co produkować paliwa o różnej liczbie oktanowej?

Przede wszystkim warunki pracy poszczególnych jednostek napędowych różnią się od siebie. Produkowany niemal 30 lat temu model Audi 80 z silnikiem 2.0 90 KM posiadał stopień sprężania na poziomie 9.0:1. Jak na obecne standardy nie jest to wynik powalający, więc do prawidłowej pracy tej jednostki stosowano benzynę z liczbą oktanową 95. Jednak technologia kieruje się w stronę ekologii, ekonomii i zapewnienia jak najlepszych osiągów. Mazda zaprezentowała silnik benzynowy o stopniu sprężania 14:1 o zdecydowanie większej mocy i mniejszym zapotrzebowaniu na paliwo.

Zobacz też:
Traumatyczne przeżycia motoryzacyjne, czyli wybieramy najbrzydszy samochód świata

Co w sytuacji, gdy do auta o wysokim stopień sprężania wleje się benzynę o niskiej liczbie oktanowej?

Istnieje duże prawdopodobieństwo, że silnik nie będzie pracował tak jak przy użyciu zalecanego przez producenta paliwa. Mogą w nim występować nieregularne cykle zapłonu stukowego i niepokojące dźwięki. W silnikach, które posiadają możliwość dostosowania kąta wyprzedzenia zapłonu do stosowanego w danej chwili paliwa, nie zmieni się nic w kulturze pracy silnika, natomiast będzie on miał mniejszą moc. 

A co, jeśli silnik o niskim stopniu sprężania otrzyma benzynę z liczbą oktanową 98? 

W praktyce może to oznaczać… zupełnie nic. Jeżeli jednostka nie jest przystosowana do pracy na paliwie wysokooktanowym (nie ma możliwości samodzielnie dostosować kąta wyprzedzenia zapłonu) pojazd może nawet odnieść straty.

Wraz ze wzrostem liczby oktanowej benzyny spada wartość energetyczna. Dlatego np. pojazdy wyposażone w LPG muszą otrzymać większą dawkę tego paliwa dla osiągnięcia porównywalnych osiągów, jak w przypadku benzyny (LPG ma „LO” na poziomie powyżej 100). 

Dlatego opowieści w stylu „Wlałem 98 i musiałem mocniej trzymać kierownicę!” możesz śmiało włożyć między bajki.

Kilka słów o spalaniu stukowym

Wiesz już, że nieodpowiednio dobrana liczba oktanowa benzyny do konkretnego silnika może skutkować spalaniem stukowym. Ale czym ono tak naprawdę grozi? Przede wszystkim niekontrolowany i występujący zbyt wcześnie moment detonacji paliwa powoduje pogorszenie parametrów uzyskiwanych przez jednostkę. W obecnie stosowanych pojazdach występują czujniki mające ochronić przed spalaniem stukowym. W praktyce przyczyniają się do zwiększenia kąta wyprzedzenia zapłonu, celem opóźnienia zapłonu.

Długotrwała jazda na niewłaściwie dobranym paliwie może doprowadzić do uszkodzenia powyższego czujnika. Wzrost temperatury pracy jednostki przyczynia się również do zmniejszenia wytrzymałości zaworów i gniazd zaworowych, oraz tłoków i całego układu korbowego. Silniki, w których źle dobrano paliwo do zaleceń producenta, mogą zostać wyłączone z eksploatacji trwale z powodu np. wypalenia dziur w denkach tłoków.

Zobacz też:
Jak wybrać akumulator samochodowy do diesla?

Gdzie stosuje się paliwo z wysoką liczbą oktanową?

Paliwo z wysoką liczbą oktanową przydaje się na wyścigach samochodowych i innych zawodach motoryzacyjnych, w których używa się pojazdów z kosmiczną liczbą koni mechanicznych. Jednak parametry silników tego typu nie biorą się z paliwa, a z modyfikacji w nich przeprowadzanych. Zazwyczaj podnosi się w nich stopień sprężania, zmniejsza kąt wyprzedzenia zapłonu, dodaje turbodoładowanie i wtrysk podtlenku azotu. W takich konstrukcjach liczba oktanowa benzyny jest istotna ze względu na ochronę przed spalaniem stukowym, które diametralnie wzrasta.

Jak widać, istnieje wiele powodów, by umiejętnie dobierać konkretny rodzaj paliwa do swojego silnika. Aby go nie zniszczyć, zalecamy trzymać się określanych przez producenta parametrów. Wtedy będziesz mógł cieszyć się spokojną i bezawaryjną eksploatacją swojej jednostki. Szerokiej drogi!

Piotr Żandarowski

Zawodowo buduje drogi, mosty i tunele, jednak jego pasją jest jazda poza utwardzonymi szlakami. Zarówno w pełnym wymiarze, jak i w skali. W bagażniku zawsze ma największy zestaw kluczy i podręcznik „Sam naprawiam…”

Sprawdź także

Wiadomości

Mieszkańcy Łodzi mogli dziś oglądać nietypowy wypadek. Kierowca pod wpływem alkoholu nie zapanował nad niezwykle mocnym silnikiem Ferrari 488 na śliskiej nawierzchni i rozbił...

Wiadomości

Kierowcom na ulicach dużych miast dosyć często puszczają nerwy. Przeważnie jednak kończy się to energicznym wciskaniem klaksonu, żywą gestykulacją czy używaniem słów powszechnie uważanych...

Wiadomości

W piątkowy poranek doszło do dramatycznego w skutkach wypadku, jaki miał miejsce na jednym z odcinków trasy S1. Niestety, zginęły w nim dwie osoby....

Wiadomości

Tym razem nie powiodła się próba bezczelnej kradzieży auta na myjni. Nagrania z monitoringu pokazują trzeźwość umysłu kobiety, która ani myślała oddawać auta bez...

Wiadomości

Euro NCAP sprawdził bezpieczeństwo nowej Dacii, Volkswagena oraz Skody. O ile niemieckie i czeskie auto dostały bardzo oceny, Dacia wypadła po prostu fatalnie. Nowe...

Wiadomości

Po Polsce jeździ coraz więcej samochodów. Wygląda na to, że z roku na rok nasz rynek motoryzacyjny staje się coraz bardziej potężny. Do Niemiec...

Wiadomości

Tragiczny wypadek na Dolnym Śląsku. Za zabicie pieszego kierowca może trafić do więzienia na długie lata. On jednak twierdzi, że to ofiara wtargnęła na...

Wiadomości

Niezwykle niebezpieczne zachowanie kierowców trzech ciężarówek zarejestrował jeden z kierowców pod Poznaniem. Wszystkie trzy pasy autostrady A2 były zablokowane przez sześć kilometrów

Wiadomości

Już w najbliższą sobotę odbędzie się pogrzeb zmarłego w ubiegłym tygodniu księcia Filipa. Trumnę z jego ciałem przewiezie specjalnie przygotowany model Land Rovera

Wiadomości

Kierowcy podróżujący jedną z włoskich autostrad w zeszłą sobotę musieli doznać szoku. Wprost na nich jechała... ciężarówka. Aż trudno uwierzyć, że nikt nie ucierpiał...

Zobacz także

Prawo

Kierowanie samochodem bez prawa jazdy może odnosić się do dwóch rodzajów sytuacji. Kierujący albo nie ma dokumentu przy sobie podczas prowadzenia samochodu, albo nie...

Porady

Jazda samochodem to czysta przyjemność. Warto, jednak żebyś pamiętał o tym, które podzespoły pojazdu są niezbędne dla jego funkcjonowania. To, co można znaleźć pod...

Porady

Młodzi kierowcy zastanawiają się często, ile czeka się na prawo jazdy. Oczekiwanie trwa zwykle kilkanaście dni, a postępy w wyrabianiu dokumentu można sprawdzić przez...

Porady

Mycie silnika samochodu jest prostsze, niż się wydaje. Potrzebujesz jedynie myjki ciśnieniowej lub zwykłego węża i odpowiedniego detergentu. Możesz też zdecydować się na oddanie...

Porady

Zawiadomienie o zbyciu pojazdu nie może być mylone z wyrejestrowaniem samochodu. To czynność konieczna, jeżeli auto zmienia właściciela. Możesz zrobić to osobiście albo przez...

Prawo jazdy

Chcesz poczuć wiatr we włosach i adrenalinę szybciej krążącą w żyłach? Marzysz o jeździe na własnym motocyklu? Sprawdź, jakie wymagania musisz spełnić, żeby prowadzić...

Porady

Niska transparentność rynku pojazdów używanych to wciąż problem, o którym wie niewiele potencjalnych klientów aut. Zrozumienie patologicznych sytuacji i schematów rządzących nadal tą szczególną...

Porady

Zakup auta poprzedzony jest wieloma rozważaniami co do marki i modelu pojazdu, jego wielkości, a później poszukiwaniami odpowiedniej oferty sprzedaży nowego lub używanego auta....